Historia szkoły
„Mierz siłę na zamiary, nie zamiar podług sił” Adam Mickiewicz, Pieśń Filaretów
Początki (1818–1898)
Historia regularnej krzeszowickiej szkoły sięga roku 1818, kiedy hrabina Arturowa Potocka, dziedziczka dóbr tęczyńskich, ofiarowała na szkołę drewniany budynek za kościołem wraz z opałem ze swoich lasów, a Senat Rządzący Wolnego Miasta Krakowa 18 sierpnia tegoż roku założenie szkoły zatwierdził. Nauka ruszyła 1 października 1818 roku — pierwszym nauczycielem był Ignacy Matawowski, a szkoła obejmowała Krzeszowice, Czatkowice, Żbik i Gwoździec.
Rosnąca liczba uczniów i ciasnota wymuszały kolejne przenosiny — wynajmowano nawet sale w domach prywatnych i urzędzie gminnym. Pomysłodawcą budowy prawdziwego gmachu był przewodniczący Rady Gminnej ks. Józef Slosarczyk. Dzięki jego uporowi mury wzniesiono i nakryto dachem jeszcze w 1897 roku, a 22 września 1898 roku budowę ukończono i poświęcono szkołę. Dzień później przyjęła pierwszych uczniów — jako pierwsza szkoła ludowa w Krzeszowicach, pomyślana też jako lokalne centrum kultury.
Od szkoły ludowej do podstawówki
Szkoła zaczynała jako jednoklasowa szkoła ludowa, ale szybko rosła: kronika odnotowuje pięć klas w 1917 i sześć w 1919 roku. W 1921 roku uzyskała status siedmioklasowej męskiej szkoły powszechnej (dziewczęta uczyły się wówczas w budynku urzędu gminnego). „Powszechną” zmieniono na „podstawową” w 1948 roku, w 1949 szkoła stała się koedukacyjna, a w 1966 — ośmioklasowa.
Lata wojen
W czasie pierwszej wojny światowej budynek wielokrotnie zajmowało wojsko — działał tu szpital wojskowy i magazyn broni, a w 1914 roku kwaterowali oficerowie legionów Józefa Piłsudskiego. Regularna nauka w roku szkolnym 1914/15 ruszyła dopiero w lutym.
Największe spustoszenie przyniosła druga wojna światowa: akta i wyposażenie szkoły zniszczono lub zrabowano, polskie godło zastąpiła swastyka, z programu usunięto historię i geografię, a w budynku urządzono na pewien czas areszt. Kierownika Włodzimierza Mirockiego pozbawiono prawa nauczania na terenie Krzeszowic — na stanowisko wrócił dopiero w 1945 roku.
Nowa siedziba i czasy gimnazjum
Po dekadach nauki w kilku budynkach naraz (lekcje odbywały się m.in. przy Krakowskiej, w Rynku i w szkole muzycznej) 7 września 1992 roku szkoła przeniosła się do nowego gmachu przy ulicy Długiej 22, a w 2001 roku oddano do użytku pełnowymiarową halę sportową, służącą popołudniami całym Krzeszowicom.
Reforma z 1999 roku przekształciła placówkę w Publiczne Gimnazjum im. Adama Mickiewicza — przez osiemnaście lat wybierało je ponad 40% uczniów gminy. Po kolejnej reformie, uchwałą z 30 marca 2017 roku, placówka wróciła do historycznej nazwy: Szkoła Podstawowa nr 1 im. Adama Mickiewicza w Krzeszowicach.
Szkoła współcześnie
Dziś „Jedynka” jest największą z trzynastu szkół podstawowych gminy Krzeszowice — uczy się w niej ponad pięciuset uczniów, a nauczyciele pracują na blisko pięćdziesięciu etatach. W budynku od 1994 roku działa też Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna.
Szkoła realizuje projekt Erasmus+ (wniosek oceniony najwyżej w Polsce — na 100 punktów), rozwija pracownie komputerowe, tablice interaktywne, drukarki 3D i zestawy VR, organizuje koncerty charytatywne i uroczystości patriotyczne. W czasie wojny w Ukrainie przyjęła najwięcej uczniów-uchodźców w całej gminie.
Dyrektorzy szkoły 1819–2023
- 1819–1820 Ignacy Matawowski
- 1820–1828 Józef Jakliński
- 1828–1833 Feliks Krupiński
- 1833–1836 Tomasz Wszelaki
- 1837–1846 Lucjan Libera
- 1846–1860 Wawrzyniec Pomianek
- 1861–1888 Edward Mikołaj Majewski
- 1888–1892 Stefan Zalewski
- 1893–1930 Stanisław Polaczek
- 1931–1939 Włodzimierz Mirocki
- 1940–1941 Stanisław Pieszyński
- 1942–1945 Karol Szurmiak
- 1946–1948 Włodzimierz Mirocki
- 1949–1963 Władysław Chmura
- 1964 Stefan Szczurek
- 1965–1972 Maria Budka
- 1973–1974 Władysław Firek
- 1975–1980 Maria Klimczak
- 1981–1983 Salomea Warszawska
- 1984–1989 Genowefa Kuca
- 1990–2006 Elżbieta Nowak
- 2006–2021 Ryszard Piotrowski
- od 2021 Sławomir Burek
Postacie — legendy szkoły
Osoby, które — choć nie ma ich już wśród nas — trwają w pamięci, wspomnieniach i anegdotach. W pełnej publikacji każdej z nich poświęcono osobne wspomnienie.
Stanisław Polaczek
kierownik przez 38 lat, autor monografii powiatu chrzanowskiego, odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi i orderem „Pro Ecclesia et Pontifice”
Włodzimierz Mirocki
kierownik szkoły, patriota; w czasie okupacji pozbawiony prawa nauczania w Krzeszowicach, wrócił na stanowisko w 1945 roku
Władysław Chmura
w trudnych latach powojennych uchronił szkołę przed wypaczeniem jej charakteru, propagator współpracy z rodzicami
Karol Szurmiak
długoletni nauczyciel i zastępca kierownika, działacz społeczny i oświatowy, autorytet dla młodzieży
Walerian Naturski
wymagający i surowy wychowawca, darzony szacunkiem uczniów i rodziców, wielki społecznik
Honorata Głowacz
ceniona nauczycielka matematyki i wicedyrektor, tłumaczyła najtrudniejsze zagadnienia „na chłopski rozum”
Elżbieta Nowak
dyrektor 1990–2006; doprowadziła do przeprowadzki do nowej siedziby, twórczyni szkolnego chóru i święta Patrona Szkoły
Iwona Kaletka-Janik
wieloletnia pedagog „przez duże P” — walczyła o każde dziecko, ukształtowała całe pokolenie jedynkowych nauczycieli
ks. Józef Popielarczyk
wieloletni katecheta o wielkim sercu, przyjaciel dzieci i młodzieży
Z kroniki szkolnej
Kilka zapisków z kroniki prowadzonej od 1880 roku:
- 1880 rok szkolny zaczyna się z opóźnieniem — do Galicji przybywa cesarz Franciszek Józef I
- 1900 szkoła śle telegram gratulacyjny na 500-lecie odnowienia Uniwersytetu Jagiellońskiego — jako „najmłodsza jego córa”
- 1905 ministerstwo przyznaje szkole nagrodę za „piękny śpiew kościelny”
- 1914 do Krzeszowic przybywa Józef Piłsudski z formującymi się legionami — w szkole kwaterują oficerowie
- 1918 wielkie święto niepodległości: znikają portrety cesarza, młodzież wiesza biało-czerwone flagi i godło Polski
- 1920 w czasie wojny polsko-bolszewickiej w szkole działa szpital Czerwonego Krzyża
- 1925 szkołę odwiedza biskup krakowski Adam Sapieha
- 1949 otwarcie świetlicy szkolnej
- 1956 odwilż: można wprowadzić nauczanie innego języka obcego niż rosyjski